روستای بلوکانلو در خلخال
روستای بلوکانلو :
قبل از توصیف منطقه مورد مطالعه لازم است نگاهی کوتاه درباره تاریخچه کرمانج (اکراد) ساکن منطقه خلخال بازگو نمایم.
کرمانج:
به گروه بزرگی از کردها گفته می شود که به گویش کرمانجی سخن می گویند. مکان اصلی سکونت این قوم در ایران در شهر ها و روستاهای شمال خراسان رضوی و خراسان شمالی از جمله شهرهای قوچان، شیروان، بجنورد، اسفراین، چناران و درگز مشهد، کلات، آشخانه، مانه، سملقان، فاروج، باجگیران و… است. اکثر مردم این ناحیه به زبان کرمانجی سخن می گویند.
پراکندگی کرمانج ها در نقاط مختلف ایران یک سنت سیاسی در شیوه کشورداری به شمار می رود، به طوری که در ناحیه مختلف ایران پراکنده هستند از جمله در نواحی استان اردبیل در شهرستان خلخال که در حدود 20 روستا کرمانج وجود دارد که از شمال به جنوب عبارتند از : میل آغاردان، بلوکانلو، مصطفی لو، پیرانلو، اوجقازسفلی، مورستان، کلستان علیا، کلستان سفلی، حاجی آباد، لنبر، نواشنق، خداقلی قشلاق، چلنبر، آقبلاق کرد، غفورآباد، کالار، داودخانی، النکش، زاویه کرد، علاوه بر این مناطق در نواحی از شهر ایلام شهرک شهریار تبریز ، ارومیه ،سلماس ،خوی، ماکو، پلدشت، ناحیه ای از سیستان وبلوچستان، دماوند، تهران بویژه در روستاهای سربندان، جابان، سرخده، استان گیلان در شهرستان رودبار در روستاهای عمارلو، سنگرود و… ساکن هستند.
وجود کرمانج ها در کشورهای خارجی:
امروزه کرمانج ها(اکراد) در بیش از 30 کشور جهان پراکنده شده اند. با این حال مهمترین سکونت این اقوام در کشورهای ترکمنستان (شهر فیروزه) ، مناطق مرکزی ترکیه یا کردستان ترکیه، سوریه، کردستان عراق، لبنان و بسیاری از کشورهای آسیای میانه و اروپا است.
سابقه تاریخی کرمانج ها در خلخال:
کردهای خلخال از نژاد آریایی و ایرانی تبار به شمار می روند که به دنبال یک سلسله تصمیم گیری های سیاسی از حدود 250 سال پیش از شمال خراسان به خلخال کوچانده شده اند. امروزه بسیاری از مردم کرمانج خلخال از خود می پرسند که چگونه به این نواحی کوهستانی آمده اند. باید در جواب به این سؤال بگویم که حضور کردها در منطقه خلخال از زمان نادرشاه افشار آغاز شد. این افراد به دنبال یک سلسله تصمیم گیری های سیاسی از غرب ایران به شمال خراسان اعزام تا در مقابل بیگانگان مقاومت کنند.
در حقیقت این قوم در دوره نادرشاه از قوچان به خلخال کوچانده شده اند. اینان با استقرار در حد فاصل مرتع بین شرق و غرب کو ههای تالش ، دیواره قومی جدیدی به وجود آوردند تا از تنش ها و درگیری ها میان تالشان و ایلات شاهسون جلوگیری نمایند. لذا انگیزه اصلی کوچاندن ایلات کرد از قوچان به منطقه خلخال را باید در سیاست های دولت نادر شاه دانست.
پس از سقوط حکومت افشارها، کردها در این مناطق باقی ماندند و چون پس از آن چندان مورد حمایت حکومت مرکزی زندها و قاجارها نبودند با تغییر خط مشی سیاسی در صد همزیستی با آذریها ، ترکها و تالشان برآمدند و طی این روند عملکرد بسیار موفقی نیز داشتند.
به هر صورت تنها کسی که باعث شده کرمانج ها به خلخال کوچ نمایند نادرشاه افشار بوده زیرا نادر می خواست دیواری بین تالشان و شاهسونها در شرق آذربایجان ایجاد نماید و در این جور مواقع نادر فقط به همشهریان خود اعتماد می کرد.
آیا می دانستید که نادرشاه افشار کرمانج بوده نه ترک؟
قبل از معرفی نادر کرد لازم است بگویم که اوکرمانج بود نه ترک. نادر شاه افشار از ایل افشار یا اوشار بود . او از مشهورترین پادشاهان ایران پس از اسلام است. افشار یا اوشار یکی از ایل های بزرگی است که در زمان شاه اسماعیل صفوی همراه با شش ایل بزرگ آناتولی عثمانی به ایران آمدند و پایه های سلسله صفوی را بنیاد گذاردند.
واژه افشار یا اوشار از نظر لغوی به معنی شجاعت، چابک و علاقمند به شکار است. حتی کلمه اوشار در بین کرمانج های خلخال از جمله روستای بلوکانلو رایج است. مثلا اگر کسی کاری را تند و سریع انجام دهد به زبان کرمانجی به او می گویند تو اوشاری. یا از کلمه افشار برای گذاشتن اسم فرزندان خود استفاده می کنند.
و از طرف دیگر غذای محلی ایل افشار کالا جوش و لبنیات مصرفی آنها نوعی پنیر ریز بسیار خوشمزه و مقوی به نام شور است که همراه با کره محل مصرف می شده است. لذا این دو نوع غذا همواره در روستاهای اکراد منطقه خلخال رایج است.
با پژوهش های انجام شده مشخص شده است که ایل افشار که تاکنون فکر می کردند که ترک تبارند در حقیقت کرد تبار بوده و به زبان کردی شمال یعنی کرمانجی صحبت می کرده اند ولی به دلیل اینکه زبان حاکمان آن زبان ترکی بوده است به اشتباه ترک نامیده شده اند. مثلا در میان بازماندگان ایل افشار در حوالی درگزو باجیگران همچون ایلات شمال خراسان مثل زعفرانلو، شادلو زبان کرمانجی می باشد و زبان ایل بزرگ افشار شرق ترکیه نیز کرمانجی است.
موقعیت جغرافیایی روستای بلوکانلو:
روستای بلوکانلو از روستاهای استان اردبیل از توابع دهستان سنجبد شرقی در بخش مرکزی شهرستان خلخال واقع شده است. فاصله این روستا تا خلخال 26 کیلومتر و ارتفاع از سطح دریا 1840 متر است.
موقع ریاضی روستا:
روستای بلوکانلو در شمال شهر خلخال در 48 درجه، 30 دقیقه، 39 ثانیه طول جغرافیایی شرقی و 37 درجه، 48 دقیقه، 38 ثانیه عرض جغرافیایی شمالی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.
موقع نسبی روستا:
منطقه مورد مطالعه از شمال به روستای میل آغاردان و آرپاچای از جنوب به روستای اوجقازسفلی از جنوب شرقی به روستای مصطفی لو و از غرب به روستای پیرانلو محدود است.
جمعیت:
طبق سرشماری عمومی سال 1390 روستای بلوکانلو دارای 203 تعداد خانوار است که تعداد جمعیت ،870 نفر گزارش شده است که از تعداد کل جمعیت 436 نفر مرد و 434 زن بوده اند که نسبت جنسی آن 2 نفر به دست آمده ، یعنی تعداد زنان 2 نفر کمتر از مردان است. این روستا از لحاظ تراکم جمعیت در بین روستاهای کرمانج رتبه دوم را بعد از روستای لنبر به خود اختصاص داده است.
زبان و مذهب:
قومیت اهالی ناحیه بلوکانلو کرد زبان است و با گویش کرمانجی سخن می گویند اما در حال حاضر رواج تکلم به زبان فارسی در میان این منطقه معمول شده است چراکه مهاجرت آنها به شهرهای شمالی کشور از جمله تالش (هشتپر) و رشت در چند سال اخیر شدت یافته و همچنین وضعیت شغلی آنان( دوره گردی) ایجاب می کند که حداقل 3 تا 4 ماه از سال را مهاجرت کنند ، این امر را بیشتر کرده و این آشنایی به حدی در آنها مؤثر بوده که در انتخاب زبان فرزندان خود ، فارسی را به زبان مادری خود (کرمانجی) ترجیح می دهند.از این رو احتمال اینکه در منطقه در چند سال آینده زبان کرمانجی به کلی از بین رفته و به دست فراموشی سپرده شود، خیلی زیاد است. البته این امر در روستاهای بلوکانلو ، مصطفی لو، لنیر، کلستان، مورستان، آقبلاغ دیده می شود ولی این وضعیت در چهارآبادی پیرانلو، چلنبر، اردبیل و همچنین مهاجرت بیش از حد ساکنین آنها به مرکز شهرستان خلخال و دیگر نقاط ترک زبان، زبان ترکی شدید تر است.
لذا نفوذ زبان ترکی در این مناطق به حدی است که تنها بزرگان محل به زبان کردی آشنایی دارند و فقط در مواقع ضروری در معاشرت با دیگر افراد منطقه به آن زبان تکلم می کنند.تمام کرمانج ها خلخال از جمله روستای بلوکانلو، به لحاظ مذهبی تماماً شیعه مذهبند.
اقلیم( آب و هوا):
آب و هوای روستای بلوکانلو به طور کلی از نوع آب و هوای سرد نیمه مرطوب است. ارتفاعات تالش یا باغرو که در شرق منطقه مورد مطالعه قرار دارد ، مانند سدی دریای خزر ( مازندران) از فلات آذربایجان جدا میکند . این ارتفاعات مانع نفوذ رطوبت دریای خزر به داخل منطقه می شود.
میانگین بارندگی سالیانه روستای بلوکانلو 455 میلی متر و میانگین دمای سالیانه 4/7 درجه سانتی گراد است. لذا دارای تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد است.
کوه های روستای بلوکانلو:
منطقه مورد مطالعه با توجه به اینکه در دامنه کو ه ها قرار گرفته است، لذا قسمت عمده مناطق کوهستانی در شمال شرقی و شمال غرب و غرب قرار گرفته است، به طوری که کوه جلوگیر در غرب و شمال غربی و کوه های دره یوردی و طالش بلاغ در یک کیلومتری شمال شرقی آبادی می گذرد و تپه ظرف در شمال آبادی است. باتوجه به این کوه ها دره کچلانکش در جنوب شرق، دره آرپاچای در شمال شرقی، شرق و جنوب ، دره نهره قران در غرب و جنوب غربی و دره قورچای(چای هشک) در شمال آبادی است.
رودخانه های روستای بلوکانلو:
روستای بلوکانلو به سبب نزدیکی به دریای خزر و محصور بودن در بین کوه ها و بویژه قرار گرفتن در کنار ارتفاعات تالش یا باغرو از نظر ذخیره آبی اهمیت خاصی دارد، به همین دلیل مهمترین حوضه آبگیر دائمی شهرستان خلخال است.
با ذوب شدن تدریجی ذخیره برفی در این نواحی رودهایی در دامنه ی کوه های روستا جریان پیدا می کنند به طوری که رودخانه آرپاچای از شرق، رودخانه آبگرم از غرب و رودخانه کچلانکش از یک کیلومتری شرق آبادی می گذرد.
جاذبه های گردشگری روستای بلوکانلو:
- تپه ظرف( قصابه): در شمال شرقی آبادی قرار دارد . هنوز هم خرابه هایی از آن باقی مانده است.
- کوه جلوگیر: در غرب و شمال غربی
- چشمه های آب سرد: در مناطق ییلاقی روستا
- آب گرم نهره قران: که در قسمت غربی منطقه قرار دارد
- آبشارهای بزرگ و کوچک: در قسمت شمالی روستا در نزدیکی زرشکان ابه ( منطقه ییلاق) قرار دارد.
- مراتع: در منطقه ییلاقی قرار دارد
- امامزاده: در قسمت شرقی روستا قرار دارد.
منابع درآمد روستا:
کشاورزی، باغداری، دامداری، پرورش زنبور عسل، کارگری و گلیم بافی منابع در آمد بخش روستایی را تشکیل داده و باغداری شامل سیب درختی ، گیلاس، گردو، زردآلو، و آلبالو است.
در برخی نواحی روستا اقدام به کشت محدود صیفی جات و حبوبات(عدس) ، گندم و جو، سیب زمینی نموده اند. اما منابع اصلی و درآمد اولیه روستا را دامداری تشکیل می دهد.
در این روستا به دلیل وجود مراتع خوب (ییلاق) و آب فراوان دامداری یکی از مشاغل اصلی ساکنان منطقه به شمار می رود و به طور معمول هریک از ساکنان نقاط کوهپایه به فراخوانی مالی تعدادی دام نظیر: گوسفند، بز و گاو را نگهداری می کنند.
گوسفند، دام غالب منطقه را تشکیل می دهدلذا مردم روستا با فرا رسیدن فصل گرم دام خود را از منطقه قشلاق به منطقه ییلاقی که همرز با منطقه تالش است می برند. علاوه بر دامداری در اغلب منازل ساکنان روستا مرکز نگهداری مرغ، خروس نیز مرسوم است.
نام گذاری دامها در روستای بلوکانلو بر اساس سن دام در گویش کرمانجی(کردی):
1- پس(pas): گوسفند ماده ( بعد از زایمان) را پس می نامند.
2- بران(baran): گوسفند نر است
3- برخک(barxak): علاوه بر گوسفند حامله بره را تا شش ماهگی نیز برخک می گویند
4- زا(za): گوسفند تازه زا را نامند.
5- گاورمه(gawarme): از شش ماهگی تا یک سالگی گوسفند ماده را گاورمه می نامند.
6- برندر(barandar): گوسفند یک ساله را نامند.
7- هوال جویی( hawal joei): گوسفندی که دوبار زائیده باشد.
8- دنک زایه( danak zaya): گوسفندی که یک بار زائیده باشد.
منابع تامین آب آشامیدنی روستا:
آب آشامیدنی روستای بلوکانلو توسط چشمه ای که در قسمت شمالی روستا که در یک منطقه کوهستانی به نام 12 دره( در زبان کرمانجی به آن 12 دره سی می گویند) قرار گرفته تأمین می شود.آب چشمه مورد نظر بوسیله لوله کشی به منبع آب روستا منتقل می شود .تأسیسات مربوط به آب شرب روستا تحت پوشش سازمان آب و فاضلاب روستایی می باشد.
این روستا در حال حاضر با تنگنای آب شرب بویژه در فصل تابستان رو به رو می باشد.برای این کار در اوایل سال 91 اهالی روستا تصمیم گرفتند کمبود آب آشامیدنی را از چشمه ای که در منطقه تالش بولاقی قرار دارد جبران کنند.
امکانات روستا:
منطقه مورد نظر دارای برق، مدرسه ابتدائی سردار جنگل، مدسه راهنمایی۱۹ دی ، هفت باب مغازه، نانوایی( بربری، لواشی) ، شرکت تعاونی روستایی، مسجد ، مخابرات، شعبه نفت، شورای ده و دهیار می باشد.
امامزاده:
بنای امامزاده در قسمت شمال شرقی روستا قرار دارد. علیرغم اینکه امامزاده دارای بنای مشخصی می باشد متاسفانه بیشتر اهالی روستا به خصوص جوانان از وجود مزار امامزاده در داخل روستا اطلاعی ندارند. این بنا همانطور که از نمای ساختمان پیداست به نظر می رسد که از ساخت آن زمان زیاد نمی گذرد.
راه ارتباطی روستا:
راه اصلی و مهم روستای بلوکانلو شامل جاده خلخال به اردبیل می باشد که از شهرستان خلخال تا منطقه مورد مطالعه 26 کیلومتر می باشد . بعد از طی مسیر 12 کیلومتری از قسمت فرعی جاده اصلی وارد جاده اصلی روستاهای اکراد می شویم.
این روستا با توجه به استقرار آن در قسمت شمال خلخال در یک بن بست طبیعی قرار گرفته است. تا سال 1391 فقط 21 کیلومتر راه فرعی آسفالته وجود داشته است و در اوایل سال 1391، باقی مانده جاده خاکی به آسفالت رسیده است.
مراتع روستای بلوکانلو:
پوشش مراتع روستای بلوکانلو به مانند سایر نقاط کوهستانی خلخال و تالش( هم مرز با مراتع روستا هستند) از نقاط عمده پرورش دام است. چون این مراتع جزء مراتع ییلاقی تابستانی یا مراتع سردسیری است لذا مردم روستا، آنهایی که دامدار هستند در اوایل فصل تابستان به این مناطق کوچ می کنند .
باید خاطر نشان کرد مراتع این روستا به قدری مرغوب و پر علف است که با مرتع کشورهای اروپایی قابل مقایسه می باشد. به طوری که هر سال هزاران نفر را از جاهای مختلف به طرف خود جذب می کند . پوشش گیاهی ناحیه از یونه، شبدر، گل گاوزبان، بلاغ اوتی، گل ختمی، گزنه، آویشن و گل پر و قارچ کوهی و …. می توان نام برد.
مساحت مراتع روستای بلوکانلو معادل ____ هکتار است ( علت خودداری از نوشتن مساحت مراتع به این خاطر است که بخش اعظمی از مراتع روستا با توجه به داشتن اسناد و مدارک تاریخی بسیار قدیمی که قدمت آن حتی بیشتر از 200 سال است اداره منابع طبیعی شهرستان آن را به صورت اجاره در اختیار روستای آرپاچای قرار داده است).
بیولوژی حیات وحش در روستای بلوکانلو:
روستای بلوکانلو به دلیل دارا بودن اکوسیستم های گوناگون دارای گونه های مختلفی از جانوران و پرندگان می باشد و از این حیث دارای حیات وحش غنی و ارزشمندی است که می توان به گرگ، روباه، خرگوش، گربه وحشی، خرس، گراز، کبک و بلدرچین وحشی و … اشاره نمود.
با تخریب اکوسیستم های طبیعی بویژه نقاط جنگلی که در منطقه ییلاقی کوهستانی روستا قرار دارد شرایط زیستگاهی مطلوب برای بسیاری از جانوران منطقه مورد مطالعه از میان برده شده است.
رواج شکار ، صید بی رویه به کمیاب شدن و در معرض خطر انقراض قرار گرفتن و حتی نابودی کامل برخی از حیوانات و پرندگان بومی این منطقه انجامیده است. به عنوان مثال بسیاری از پرندگان این روستا مخصوصا در منطقه ییلاقی اعم از بومی و مهاجر نیز بواسطه تخریب زیستگاه و شکار بی ضابطه، کمیاب شده اند. به طوری که این روند در مورد جانورانی که سودمندی های اقتصادی شناخته شده به ویژه از نظر مصرف خوراکی برای انسان دارند با شدت بیشتری پیش می رود